Khi việc làm biến mất, tiền lương cũng biến mất theo. Và khi tiền lương biến mất, các khoản thuế tiền lương — nguồn tài trợ cho Social Security, Medicaid và SNAP — cũng suy giảm.
OpenAI cảnh báo rằng một phản ứng dây chuyền như vậy đã bắt đầu. Công ty đã công bố một tài liệu chính sách dài 13 trang, kêu gọi các chính phủ đánh thuế lao động tự động hóa và lợi nhuận từ vốn do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra. Nếu không có can thiệp, OpenAI cho rằng nguồn thu từ thuế tiền lương sẽ giảm khi AI thay thế người lao động. Sự xói mòn này có thể đe dọa các chương trình như Social Security, Medicaid và SNAP. Theo OpenAI, việc đánh thuế tự động hóa có thể giúp bù đắp khoảng trống này mà không làm chậm quá trình ứng dụng AI.
Đánh thuế lao động tự động hóa
AI giúp mở rộng lợi nhuận doanh nghiệp nhưng lại làm giảm thu nhập từ lao động. Trong khi đó, các chương trình dựa vào thuế tiền lương không tự động điều chỉnh theo sự thay đổi này. The Hill đưa tin rằng OpenAI đã kêu gọi áp dụng các loại thuế “liên quan đến lao động tự động hóa” nhằm ổn định nguồn tài chính này.
Tài liệu của OpenAI cũng đề xuất tăng thuế đối với lợi nhuận vốn và thu nhập doanh nghiệp. Đồng thời, họ đề xuất các cơ chế khuyến khích gắn với tiền lương dành cho các doanh nghiệp giữ lại và đào tạo lại nhân viên, dựa trên mô hình tín dụng R&D hiện có. Tuy nhiên, nhà phát triển ChatGPT không đưa ra mức thuế cụ thể hay cơ chế thu thuế chi tiết.
Những đề xuất này không hoàn toàn mới trong ngành. Nghiên cứu chính sách kinh tế của Anthropic công bố vào tháng 10 năm ngoái đã chỉ ra các công cụ tương tự. Các nhà kinh tế Lee Lockwood và Anton Korinek từ Đại học Virginia đề xuất nghiên cứu việc đánh thuế vào việc tạo token, robot và các dịch vụ số. Họ cho rằng nếu vai trò của lao động trong nền kinh tế suy giảm, việc đánh thuế vào năng lực tính toán và phần cứng có thể trở thành công cụ duy nhất để thu lại các khoản lợi nhuận bất thường.
Anthropic cũng thừa nhận rằng các loại thuế này sẽ tác động trực tiếp đến doanh thu của chính họ. Công ty đã cam kết đầu tư 10 triệu USD để mở rộng chương trình nghiên cứu Economic Futures, nhằm tài trợ cho các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của AI đến thị trường lao động.
Vấn đề tập trung và phân phối
Tài liệu của OpenAI thừa nhận rằng lợi ích năng suất sẽ tập trung vào một số ít công ty, bao gồm cả chính OpenAI. Người lao động sử dụng AI có thể tăng năng suất, nhưng thu nhập của họ không nhất thiết tăng theo.
Tài liệu đề xuất thành lập một quỹ tài sản công được tài trợ bởi các công ty AI và đầu tư của chính phủ. Lợi nhuận từ quỹ này sẽ được phân phối trực tiếp cho người dân, bao gồm cả những người không tham gia thị trường tài chính. Ngoài ra, tài liệu cũng đề xuất chuyển hóa lợi ích từ hiệu quả hoạt động thành đóng góp hưu trí tốt hơn và mở rộng cơ chế chia sẻ chi phí y tế.
OpenAI cũng kêu gọi thử nghiệm có thời hạn mô hình tuần làm việc 32 giờ mà không cắt giảm lương, trong đó thời gian tiết kiệm được có thể chuyển thành tuần làm việc ngắn hơn lâu dài hoặc tích lũy thành thời gian nghỉ có lương. Công ty cho biết các hệ thống AI đã tiến từ việc xử lý các nhiệm vụ trong vài phút lên các nhiệm vụ kéo dài hàng giờ, và bước tiếp theo sẽ là xử lý các dự án kéo dài hàng tháng.
Những nghi vấn về độ tin cậy
Tech Policy Press gọi tài liệu này là một “policymercial” — sự kết hợp giữa “policy” (chính sách) và “commercial” (thương mại). Họ cho rằng nhiều phần trong tài liệu giống như quảng bá sản phẩm hơn là đề xuất chính sách. Ví dụ, đề xuất hỗ trợ người lao động khởi nghiệp dựa trên AI không nêu rõ vai trò của chính phủ hay cơ chế tài trợ.
Tài liệu cũng liên kết việc trợ cấp tiếp cận AI cho các cộng đồng chưa được phục vụ đầy đủ với lời kêu gọi chính phủ đẩy nhanh phát triển hạ tầng năng lượng và giảm quy định đối với các chất dẫn tiên tiến — những lĩnh vực mà OpenAI là một trong những bên tiêu thụ lớn.
TechCrunch nhận định rằng đề xuất này kết hợp các cơ chế mang màu sắc thiên tả như quỹ tài sản công với một khuôn khổ kinh tế dựa trên thị trường. OpenAI ban đầu được thành lập như một tổ chức phi lợi nhuận với mục tiêu AI phục vụ toàn nhân loại, nhưng đã chuyển sang mô hình vì lợi nhuận vào năm ngoái — một thay đổi khiến nhiều nhà phê bình đặt câu hỏi về sự tương thích giữa sứ mệnh và nghĩa vụ với cổ đông.
Một số nhà phân tích nói với Fortune rằng tài liệu này đã xác định đúng AI là một sự chuyển đổi cấu trúc của nền kinh tế, chứ không chỉ là vấn đề công nghệ. Anton Leicht, học giả thỉnh giảng tại Carnegie Endowment, nhận định rằng các đề xuất này đòi hỏi những thay đổi xã hội căn bản và sẽ đối mặt với thách thức chính trị lớn.
Nghiên cứu của Anthropic nhấn mạnh rằng các chính phủ cần đưa ra phản ứng trước khi quy mô thay thế lao động trở nên rõ ràng, bởi nếu chờ đợi, các công cụ chính sách có thể sẽ không kịp được triển khai khi cần thiết.
OpenAI hiện đang cung cấp các khoản tài trợ nghiên cứu lên đến 100.000 USD và tối đa 1 triệu USD tín dụng API cho các dự án phát triển dựa trên đề xuất của họ. Công ty cũng sẽ tổ chức một hội thảo chính sách tại Washington vào tháng 5.