Tóm tắt: Dù được thổi phồng mạnh mẽ bởi các công ty thanh toán, thương mại tác nhân không thực sự diễn ra. Walmart ghi nhận tỷ lệ chuyển đổi giảm 66% khi áp dụng mô hình này. Chúng ta không nên nhúng checkout vào chatbot — thay vào đó, cần làm cho thanh toán trở nên vô hình và phù hợp với tác nhân.
Tôi đã có một khoảnh khắc “aha” khi xem một dự án hackathon tuần trước. Một người đã xây dựng một AI agent đỗ xe có thể tự động thanh toán cho bất kỳ cơ quan quản lý bãi đỗ nào dựa trên vị trí điện thoại của bạn.
Trong khoảnh khắc đó, bạn không hề thấy bước checkout; thậm chí bạn cũng không “có ý định” thanh toán. Một sự kiện xảy ra trong thế giới thực (bạn đỗ xe), và thanh toán được hoàn tất.
Khi tôi viết checkout đã chết vào tháng 5/2025, đó là về việc trải nghiệm thương mại bắt đầu chuyển vào LLM và chat. Từ đó, hàng loạt giao thức như ACP, UCP và AP2 xuất hiện, và ngành thanh toán bắt đầu triển khai các trải nghiệm checkout dựa trên agent.
Nhưng nơi chúng ta đang hướng tới là một thế giới không cần checkout.
(Đúng vậy, đó là một tham chiếu đến Back to the Future)
5 cấp độ của thương mại tác nhân
Stripe mô tả 5 cấp độ của thương mại tác nhân (lấy cảm hứng từ 5 cấp độ xe tự lái):
- Con người chọn sản phẩm — agent hoàn tất mua hàng
- Agent nghiên cứu sản phẩm — đề xuất cho người dùng — người chọn — agent mua
- Người dùng giao nhiệm vụ (ví dụ: mua cà phê dưới 20$) — agent thực hiện
- Agent quản lý các tác vụ mua phức tạp — tồn kho, subscription — theo chính sách
- Agent dự đoán nhu cầu và tự mua
Điểm chung của cả 5 cấp độ? Đều có checkout. Agent có thể tự động hơn, nhưng hành vi mua vẫn là một sự kiện “hiển thị”. Ngay cả cấp độ 5 vẫn giả định có một ý định từ con người.
Hiện tại, chúng ta đang ở đâu đó giữa cấp 1 và 2. Nhưng mô hình này giả định con người luôn nằm trong vòng lặp, và thương mại vẫn là thứ “nhìn thấy được”.
Vấn đề là: giả định đó sai.
Walmart cho biết tỷ lệ chuyển đổi khi mua trực tiếp trong ChatGPT thấp hơn 3 lần so với khi người dùng chuyển sang website.
Không ổn chút nào.
OpenAI xác nhận đang loại bỏ Instant Checkout để chuyển sang checkout qua app của merchant.
Tôi thường đùa rằng có nhiều giao thức agentic commerce hơn cả số giao dịch thực tế — và điều đó vẫn đúng. AI thường vô dụng cho đến khi nó đột nhiên thống trị, nên các công ty thanh toán không muốn bị bỏ lại.
Nhưng rõ ràng: thương mại tác nhân không hoạt động.
Có thể chúng ta đã hiểu sai vấn đề ngay từ đầu.
Điều gì xảy ra nếu mô hình tư duy hiện tại đang bỏ qua một bước chuyển pha?
Giống như nước chuyển thành hơi — nó tuân theo những quy luật hoàn toàn khác. Khi agent có thể viết code và sử dụng máy tính, khả năng của chúng tăng lên đáng kể.
Agent đang tự động hóa cuộc sống — vậy tại sao không phải là thanh toán?
Tuần trước tôi đã viết về việc OpenClaw giúp tôi làm thuế:
Tôi cần tìm tất cả email hóa đơn. Vì agent OpenClaw đã có quyền truy cập Gmail ở chế độ chỉ đọc, nó tự động lưu chúng vào một thư mục.
Tôi có sẵn một file CSV hoàn chỉnh để gửi kế toán. Nó còn dùng Google Maps để tính quãng đường. (Sắp tới sẽ tích hợp Xero API).
Tôi hoàn toàn có thể làm điều này với LLM, nhưng sẽ phải tự tìm, prompt, chờ kết quả. Điểm mạnh của agent là nó đã làm sẵn mọi thứ ở nền.
Ngay cả người dùng cơ bản cũng đã thấy sức mạnh của agent. Những người chuyên sâu hơn đang tự động hóa cả doanh nghiệp.
Agent đang nuốt dần từng mảng công việc tri thức. Và gần như mọi workflow đều có một điểm cần thanh toán: API, subscription, hóa đơn, domain...
Và đó là nơi chúng dừng lại.
Chúng ta đã có ví dụ về thanh toán vô hình: Uber. Bạn bước xuống xe và tiền tự chuyển. Không giỏ hàng, không xác nhận.
Nhưng Uber có lợi thế: họ kiểm soát cả hai phía.
Câu hỏi là: điều gì xảy ra nếu mọi agent đều có thể làm như Uber — mà không cần là Uber?
Thanh toán cho agent cần một giải pháp thay thế checkout
Uber hoạt động vì nó là một hệ thống khép kín. Nhưng nếu mỗi app có một agent riêng thì sẽ rất phức tạp.
Trạng thái lý tưởng là bạn có thể tạo nhiều agent, và chúng tự tìm cách thanh toán để thực hiện hành động trong thế giới thực.
Nhưng có một vấn đề:
Mọi agent đều gặp cùng một rào cản: API trả phí, paywall, dịch vụ cần thanh toán. Agent không thể tự trả tiền — nó dừng lại.
Checkout và web hiện tại không phù hợp với agent. Agent không cần checkout tốt hơn — chúng cần một cách khác hoàn toàn.
Agent không đọc quảng cáo. Chúng query registry, lấy dữ liệu có cấu trúc, và chọn phương án tốt nhất trong mili giây.
Phễu bán hàng sẽ co lại thành 3 request HTTP: discover, authenticate, buy.
Khách hàng mới này cần một phương thức thanh toán mang tính “machine-native”.
Agent dùng Markdown, CLI, API — hạ tầng backend. Layer thanh toán cũng phải tương tự: đơn giản, tinh gọn, ở cấp giao thức.
Agent cần một cách thanh toán riêng
Tuần trước, tôi có tham gia xây dựng một hướng tiếp cận như vậy.
Với Machine Payments Protocol (MPP), chúng ta bắt đầu thấy cái mà Cuy Sheffield gọi là command-line commerce.
Agent có thể gọi MPP từ command line, và chỉ với một request HTTP, server có thể nhận thanh toán qua thẻ, ví hoặc stablecoin.
Các use case rất rõ ràng:
Agent nghiên cứu trả tiền để truy cập dữ liệu độc quyền
Agent dev mua compute và môi trường test
Agent workflow thanh toán nhiều dịch vụ trong chuỗi xử lý
Agent video mua stock footage, nhạc, render
Agent logistics mua dữ liệu traffic, thời tiết theo thời gian thực
Tất cả các use case này đã hoạt động trong @mpp, nơi các developer bắt đầu trải nghiệm một thứ thực sự “kỳ diệu”.